Fidanzamento

e

Matrimonio





Su Pallarimpu

A is tempos de mamai, su cojuongu non fudi commente a is tempos de oe. Deghi, a unu piccioccu, ddi praghiada una picciocca, sa mixione non si jàiada subitu.

Prima si arrexionada cun su babbu e samama, poi si criccada su pallarimpu. Su pallarimpu naiada su mottivu poite fudi andau a domo issoro: “Seo enidu po jaere sa mixione de a parte de unu amigu, custu amigu olede a isposa a figgia osta. E su babu pregontaiada: “Echie este custu piccioccu?” Su pallarimpu naiada su numene.

Chi a su babu non ddi praghiada ddi torrada su ‘ca nono” in derettura, chi invece ddi praghiada ddi naiada a torrare apustis de una pariga diese.

Si comunicanta in famillia e su babu de s ‘isposa si informada eite pressone fudi. Si fudi treballante e de famillia ona e benestante sa risposta fu ca eia.

Tando deghi torrada andare su pallarimpu, su babu de s ‘isposa ddi naiada ca jai ddu aiada trassa.

Tando is familiares de s’isposu si presentanta, prima su babu poi sa mama, ma s’isposa non dda faianta iere ca depianta arrexionare tra mannos. Agoa faianta andare s’iposu e de a sa die po is familiares sa cojua fu fatta. Prima de jaere sa paraula, s’isposu faiada s’abbisitta a iscusi d’onnia notte fintzes a bessire paris non dda podiada toccare mancu cun d ‘unu poddighe.

Cando sa cojua arrennesciada, sa famillia de s ‘isposu arregallada a su pallarimpu una pariga de bottinos.


Atras notizias

Meda bortas is isposongios si cumbinanta tra familias, chentza chi is isposos s’essente connottu po nudda. Abbaidanta solu is arratzas e is erricchesas, e capittada chi s’essente isposadu tra parentes po non perdere is possedimentos.




Sa Paraula

Sa natte de sa paraula, s’isposu accumpangiadu de a su babu, frades e nonnos de battiare e de cresima, andada a domo de s’isposa.

In domo de s’isposa ddos attobiada su babu e una orta fattos intrare e ciccire s’isposu pregontada: “Einue este s’angionedda mia?” (Caleccunu naiada “Bacchighedda mia’). Su babbu de s’isposa faiada bessire un atra figgia, ma s’isposu naiada “custa non este a ‘angionedda mia!”. Po medas bortas ddi presentada un atera figgia, ma poi arribada sa promissa isposa, e tando su picioccu cuntentu naiada “custa este s’angionedda mia!”

Tando s’ isposu Jaiada is arregalos de fidanzamentu chi furinti: “Sa fitta ‘e sa paraula” de broccau chi poi eniada offria a sa madonna, una pariga de iscrappittas ricamadas de seda chi enianta abbinadas a su costume de sa die de sa cojua. Poi enianta arregalados a s’isposa lorinchinos e pendaglios de pratta o de oro chi sa famillia si ddu podiada permittere.






A Bessire Paris

Is isposos noos essianta paris in die de festa manna: Pasca manna, Santu Asile, Santu Antine, Pascheghedda o calecuna ominigha prus nodia.

Sa prima essida fudi a missa manna, s’isposu si presentada a domo de s’isposa cando sonanta is campanas, e a crufessone cun is parentes andaianta acresia.

Custu fu’ su modu de si presentare a sa idda.

Finida sa missa, andaianta a prandere a domo de s’isposa e po faere bella figura ponianta in pitzu ‘e sa mesa is trastos bellos: tiaggias e pannigheddos de iscaccu, prattos e ciccheras de porcellana, prattos mannos e calighes de cristallu.

Po prangiu faianta puddos prenos e bombas de petza, e po drucches trutta e anicinos.

A merie n’de leanta s’isposa a pompa manna a domo de sa sroga.

Sa sroga ispettada in sa enna e saludada sa nura “bene enida in custa omo” e d’intregada in manu unu orrosariu de pratta.

Inie puru faianta su cùmbidu cun drucches e licores e finianta cun su caffei e is pistoccos.

E gasi cumencianta a faere a parentes.









Su Bene

I s duas dies prima de isposare tottu is invitados accurnpangiados de a su sonadore, che jughianta su bene a sa omo noa.

Ananti andaianta is omines cun s’arramene e su ferrunzone, cheddargios, trebides, cadrigas e sruba fogu. Poi enianta is feminas: in prirna fila ponianta duas feminas cun sa brocca e su frascu in conca prenu de abba, a chie jughiad su frascu ddi giaianta sa cannuga e su fusu e ddi faianta fillare una soga andando andando: chi sa soga non si segada is isposos furinti fortunados.

In segunda fila duas piccioccas isposas portanta is cuscinos bellos in d’unu canisteddu.

In terza fila portanta is burras, sempre aintru de is cherrigos.

In quarta fila jughiant is nentzolos, is tiaggias e poi totus is ateros trastos: pratos, ciccheras, tassas, pingiadas e padeddas. Is pipios jughianta tottus is ateras cosas pitias chi srebianta in sa omo noa, fintzes iscannos e iscannigheddos. S’urtima piciocca ingoliada s’iscova e sa carcida.

Comente passanta in is carnminos sa gente dd’is bettada su trigu. Comente arribanta a domo de s’isposu, issu ddos isciundiada, afferrada unu frascu e criccada de isciundere una piciocca, a sa coa si ponianta a assentare su bene. A sa fine dd’is jaianta su curnbidu e dd’os faianta cicire a si segare pane e casu.




Su Bene Assentau

Chi s’omine pentzada a faere sa omo, sa femina dda depiada prennere cun is fainas de linna:

• In s’apposentu: sa credenza, sa rnesa e assumancu ses cadiras;

• In coghina: sa mesa de faere pane e is iscannos;

• In s’istanza ‘e croccare: su lettu de partza ‘e mesu o suas partzas, duos cumodinos, su cumoe o su guardaroba;

• In s’istanza pittia: unu lettu pittiu e s’accredda.

Deghi su bene fudi assentau: sa pannamenta in su cumoe e in s’accredda, is lettos amprados cun nentzolos ricamados a flllei e is burras a pibiones, is crobes e is kerrigos appiccados, is trastos bellos in sa credenza, e is trastos de coghina in s’armadiu o in s’appiccone, tottu sa gente mancari non essente invitados, podianta andare a biere su bene e donniunu agoa faiada is tragaggios: si fudi bellu o mallu, si fudi meda o pagu.





Su Presente

Su prasente fudi uui kerrigu prenu de cosas de pappare chi onnia famillia brindada portada a domo de is isposos sa ie merie prima de isposare. Is parentes de s’isposu a sa domo noa, is parentes de s’isposa a domo sua.

In su kerrigu ponianta: chimbe o sette o noe coccois pintaos; su druke: trutta, unu coro de gattoe o una sqffatta de anicinos o pistoccos; unu cantu o unu ladu de petza de angione,a segunda chi fudi una famillia pittia o manna; unu fiascu de inu o una ampudda de licore. Custu srebiada comente agiudu.

In su kerrigu po s’isposa acciunghianta s’arregallu, chi non jaianta a s’omine. Is nonnos de attiare e de cresima arregallanta is ciccheras bellas o is prattos, e is atros arregallanta tassas e totus is trastos chi podianta srebire in d’una omo, onniunu su chi podiada.





S’Abisitta

Sa notte prima de isposare, s’isposu cun su babbu is frades prus nonnos, is tzios e is nonnos de battiare e de cresima, andaianta a domo de is srogos.

Intrando in sa enna, saludaianta “Gesù Cristu” e issos arrespondianta “Po sempere”. Subitu passanta su cumbidu e arrejonaianta foeddando de su tempus, de is animales, de su treballu...

Candero arribaiada s’ora de s’inde andare, s’isposu deppiada saludare imbenugadu e jaendo sa maanu a is srogos, naiada “Pedronaemi po is mancanzas chi s’appo fàttu”.

Finia s’abisitta, is parentes de s’isposu torranta a domo de issu e kenanta tottus paris. Is parentes de s’ isposa kenanta in domo de issa.

Po kena faianta is brentes de brebei, is codras e sa figatella.





Sa Die se sa Cojua

Sa die mengianu, s’iposu bestidu cun su costumene bellu, ispettada in sa omo noa sa gente brindada. Anti chi sonanta is campanas, su babbu, sa mama chi poi abbarrada in domo jaiada “sa benedizione a su figiu”.

Poi faianta sa crufessone cun su sonadore a innanti e s’isposu, chi portada a costau su babbu e su nonnu. De afattu sighianta tottu is atros invitados e andanta a domo de s’isposa a ‘nde da leare.

Issa trigada a bessire ca sa mama ddi jaiada sa benedizione cun dd’unu pungiu de trigu ddi naiada “Bae in bonora figgia mia” e ddi faiada sa rughe in conca, tando cumenciaiada a ddi callare lambriga fintzes a s’iscaggiare de su prantu.

A s’isposu custu ddi pigaiada a pistighingiu, fintzes a chi dda biiada in sa enna, tando furriada cun sa cumbarada sua.

S’isposa puru, portada a unu costau su babu, e a s’ateru su nonnu. In primu fila ddu iada una picciocchedda cun s’arranda, unu pane froriu a chimbe sette o noe melas po ddu jaere a su sreghestanu. Poi sighianta is brindados de s’isposa. Caminu caminu tottus s’incaranta in su portale cun su prattu prenu ‘e trigu po ddu ettare a is isposos e a tottu sa gente po augurare fida bella e erricchesa.

Arribados a cresia, prima de sa missa, su preide tzerriada is isposos e duos testimongios in sreghestia po frimare.

Poi is isposos s’addoranta ananti de s’artare maggiore e cumenciaiada sa cerimonia de sa missa. Chi sa femina fudi incinta, is isposos si deppianta ponnere in sa capella a sutta de su campanille.

finia sa missa, is isposos si ponianta a costau a pare e andanta a sa omo noa accumpangiados de a tottu is bighinos e de a su preide. In sa enna unu parente ettada su trigu e poi ch’iscudiada su prattu a terra.

Cando tottus furinti ciccios: is isposos in s’apposentu e tottu is ateros einue podianta, fintzes sa partza fudi inghiriada de taullones po is piccioccheddos.

Su cumbidu ddu passanta is promissos isposos a copias. S’omine portada sa safatta de sa cosa de buffare e sa femina is drukes. Is cumbidos furinti sempere in numeru dispari: trese, chimbe e sette a secunda de sa possibilidade, e s’ordine fudi:

• binu biancu: cun sa trutta;

• Licore biancu cun is anicinos;

• Licore orrubiu cun is marettos;

• Licore grogo cun is guefos;

• Licore idrc cun caramellas:

• Marsala all’uovo cun su gattoe.

A urtimu su caffei cun is pistoccos.

Su preide prima de s’inde andare dd’is bettada sa benedizione naendo “Labae sa benedizione si dda ja Deus, sa cuncodria dda pigais tra bosateros”.

Finiu su cumbidu is invitados de s’isposa si ‘nde andanta a domo de issa a cumenciare su cumbidu.

A pustis de su cumbidu chi fudi invitau a mesu cojua si ‘nde andada a domo sua, chi fudi invittau a tottu cojua abbarrada a prandere.

Su prangiu ddu faianta dividiu: is invittaos de s’isposu in sa omo noa, is invittaos de s’isposa in domo de sa mama e de su babu suo.

Su prangiu fudi: brodu, pasta asciutta, petza a buddiu de brebei e bombas.

A merie faianta s’abisita a sa omo noa is parentes de s’isposa e torranta a passare cumbidu e su sonadore sonada e tottus ballanta: ballu sadru, orrosciada e nantza. Intemesu de s’abisita, a bortas is amigos faianta brullas: is piccioccas istentanta s’isposu cun iscusas e is piccioccos trassintu nde furanta s’isposa e che dda torranta a domo sua. Deghi s’isposu si nde accattada, curriada a che dda torrare e tando ballanta paris e no dda fidaianta prus.





Sa Naschida de su Pipiu

A su tempus de mamai, is pipieddos naschianta in domo. Sa pantorgia beniada assistia in su partu de a is feminas de su bighinau o de a is parentes prusu anzianas. Su pipieddu apustis naschiu beniada samunau , bestiu e postu in su lettu paris cun sa mama. Sa mama abarrada in su lettu po una pariga de dies finzes a istare bene. Cando sa mama si nde pesada de a su partu, su pipieddu ddu poniada in su brasciolu.

Cando sa gente andaianta a ddi faere sa abisita, ddi portanta una pariga de oso friscos e unu mazzu de linu. Is augurios furinti “ a morrere cun is pillos biancos”.

A chie podiada, portada unu inareddu e ddi naiada “ né, assumancu mi nde leas is sorighes de a omo”.





Is Nonnos de su Battiare

A is tempos de is babais mios, cando naschiada unu pipiu, in sa famillia e in su parentau si creada unu pagu de movimentu po isceberare su nonnu de attiare e sa nonna de attiare.

Si preferiada comente nonnas e nonnos unu de omo. Chi non s’agattada unu de omo, tando si isceberada una presone de su ighinau o unu amigu de istrintu.

Sa nonna de attiare non depiada ispettare pipiu poite si timiada ca moriada unu de is duos pipios. Sa ie de su battiare si faiada apustis de una chida de sa naschida. Su pipiu beniada pigau po ddu portare a cresia de a una picciocchedda chi non si depiada mai girare a pallas prima de arribare a cresia, ca si penzada ca girandosi, su pipiu podiada diventare visionariu. In sa cerimonia furinti presentes in prusu de su babu e de is nonnos totus is parentes e amigos. Sa mama non fudi presente ca fudi indebilitada po su partu.

Dopo cresia totus is parentes e amigos andanta a domo de su pipiu po su cumbidu.

A su pipiu is nonnos ddi faianta unu arregalleddu de arregodu chi podiada essere una cadenazza de argentu o lorinchinos chi fudi femina. Dopo su attiare is nonnos e is babos e mamas diventanta opares de Santu Juanni. Is nonnos de battiare depianta assistere su pipiu a su postu de su babu e de sa mama chi a issos dd’is succediada callecuna cosa o intranta in poboresa.




Su Battiare

Apustis naschidu unu pipiu, non passaianta prus de bindighi dies po ddu battiare. Arribaos a cresia, si frimanta in sa prima capella, sa de battiare, e ispettaianta su preide.

Su segrestanu prima abbaidada chi ddu e furinti tottus. Su preide pregontaiada a su babu e a is nonnos calle numene aianta postu a su pipiu. Una orta fattas is pregontas, faiada sa benedizione de s’aba in su lachittu, poi cun d’ una teruddedda de aba santa isciundiada sa conca de su pipiu, sigomente s’aba fudi frida, su pipiu attaccada a pranghere.

A sa essida de cresia, s’ usada a bettare dinare a is pipios chi furinti in foras e totus currianta a boddire is arreales.

Chi su nonnu fudi poberu e de inare non nde teniada, ddi cantaianta una canzonedda chi faiada:


“ Busciacchi buidu,

busciacchi istampau,

sa nonna zruppa

e su nonnu isconcau”.


Is Istrinas

A primu, is nonnos de battiare, a su figiolu po arregalu ddi giaianta chimbe francos, finzes deghe, onniunu faiada su chi podiada, chi fudi erricu arregalada prusu. Poi faianta is istrinas a chie ingolliada su pipiu a cresia, ddi giaianta duos soddos o chimbe francos, poi istrinanta a sa mamai de su pipiu, e a chie bettaiada su caffei; e chi du aiada attros pipios in famillia, istrinanta a issos puru sempre cun pagos soddos.

Cando bessianta de a cresia ddu e fudi s’usanzia chi is nonnos bettanta in terra unu pungiu de soddos e is pipios currianta a chie nde podiada boddire de prusu: custu fudi unu singialle de bonauguriu. Sa prima orta chi su figiolu intrada a domo de sa nonna, issa ddi arregalada una libbra de coro, si ddu ponianta in conca po auguriu de “ morrere a beciu a pillos biancos comente su linu”.



S’Incresiada

Sa mama, otto dies apustis de su attiare andada a “ s’incresiare” cun su pipiu. Ingolliada unu congeddu prenu de abba ‘e omo e una candella. Arribada a cresia, imbuidada s’aba in d’unu laccu e torrada a prennere su congeddu de abasanta in s’ateru laccu. Poi s’addorada in sa capella de Nostra Sennora, alluiada sa candella e ispettada su preide.

Su preide dda faiada cufessare po is peccaos fattos, naiada is oratziones e ddi jaiada sa benedizione.

Deghi torrada a domo, ispergiada s’abasanta in s’istanza inue fudi naschiu su pipiu naendo un’ oratzione.

Sa prima essida chi faiada sa mama apustis incresiada, fudi a domo de is nonnos po dd’os arrengraziare.